Leven in Israël
Na het einde van de Tweede Wereldoorlog keerden de vier tieners terug naar Amsterdam en begonnen zij een nieuw leven. Allemaal waren ze actief in de zionistische jeugdbeweging She’ar Yushuv en allemaal waren ze geïnteresseerd in de politieke ontwikkelingen in het Britse mandaatgebied Palestina. De ervaring van de Holocaust had hun verlangen versterkt om daarnaartoe te emigreren. Met de stichting van de staat Israël in mei 1948 werd dit mogelijk, en in de jaren 1950 emigreerden zij.
Wanneer emigreerde Chanan naar Israël?
In 1950 voltooide Chanan zijn technische opleiding en monsterde hij aan als monteur op een vissersboot. De boot voer via de Middellandse Zee naar Israël. Na een tocht van drie weken kwam hij aan in de kibboets Palmachim.
© Privébezit familie Tal
Op deze manier emigreerde Chanan naar Israël. Het avontuur werd nog voortgezet nadat hij daar aankwam en een jaar als visser op de boot werkte.
© Privébezit familie Tal
© Privébezit familie Tal
In de winter van 1952 ging Chanan in dienst. Hij diende bij de technische afdeling van de luchtmacht van de IDF (Israel Defence Forces) en zwaaide af als officier.
© Privébezit familie Tal
© Privébezit familie Tal
Nadat in 1954 zijn dienstplicht erop zat, keerde Chanan terug naar Nederland om aan de Technische Universiteit Delft werktuigbouwkunde te gaan studeren. In deze periode ontmoette hij Annelie weer, en in 1956 trouwden zij.
© Privébezit familie Tal
In 1958 werd in Nederland hun eerste zoon Elisha geboren.
In de winter van 1959 emigreerde het gezin, samen met No’omi, Ab en hun kinderen, naar Israël. Het besluit van Chanan en Annelie om zich in de woestijnstad Be’er Sheva te vestigen, kwam voort uit de wens om de ontwikkeling van de Negev-woestijn te ondersteunen.
© Privébezit familie Tal
Chanan en zijn familieleden gingen vaak naar Rehovot, waar No’omi en Ab en hun kinderen woonden. Deze foto van Chanan dateert uit de zomer van 1960. No’omi’s zoon Choni zit op zijn linkerschouder, zijn zoon Elisha (met hoedje) zit op zijn rechterschouder.
Uit het privéarchief van Chanan Tal. Originele herkomst onbekend
Chanan werkte als ingenieur in de opkomende chemische industrie in de Negev-woestijn. Tot aan zijn pensioen bleef hij betrokken bij de ontwikkeling van deze industrietak.
Het gezin van Chanan en Annelie breidde zich uit: in 1960 werd hun zoon Micha geboren, en in 1965 kwam hun dochter Leora ter wereld.
© Privébezit familie Tal
Deze foto werd in 1974 genomen voor hun huis in Beër Sjeva. Van links naar rechts: Elisha, Micha, Chanan, Leora en Annelie.
Door de jaren heen besteedde Chanan een groot deel van zijn tijd aan sociale activiteiten. Meer dan vijftig jaar was hij betrokken bij Kfar Rafael, een woon- en werkgemeenschap voor mensen met een beperking.
Omdat hij zich zorgen maakte over het vervagen van zijn herinneringen, keerde Chanan eind jaren 1960 zestig terug naar Bergen-Belsen. Hij zocht er bevestiging van wat hij zich nog kon herinneren van zijn gevangenschap daar. Rondlopend over het voormalige kampterrein zag hij eerst geen zichtbare sporen van wat daar ooit was geweest. Maar plotseling trapte hij op wat een oude schoenzool bleek te zijn – een stille getuige van wat daar was gebeurd.
© Gedenkstätte Bergen-Belsen, nr. 9514
In 1992 bezochten Chanan en No’omi de plaats waar hun vader in april 1945 was begraven, een massagraf in het oosten van Duitsland.
© Privébezit familie Tal
In de hoop zijn bezoek betekenis te geven, besloot Chanan de geschiedenis van de familie Tal te gaan onderzoeken.
Allard Pierson Depot, Bibliotheca Rosenthaliana, Universiteit van Amsterdam, rechtenvrij
Transcriptie
Door Duitsland en Bohemen, Moravië, Hongarije, Stiermarken, Oostenrijk, Tirol, Italië, Friuli, Lombardije, de Marken, Toscane, Bologna
Stadsarchief Amsterdam / Collectie Koninklijk Oudheidkundig Genootschap, nr. KOG-AA-2-16-298, rechtenvrij
Wat is de oorsprong van de familienaam, waar kwam de familie vandaan en wanneer vestigde ze zich in Amsterdam? Deze vragen leidden tot een gedetailleerd onderzoek dat zo’n driehonderd jaar terugging tot het begin van de achttiende eeuw. Chanan bestudeerde ook de Joodse gemeenschap in Amsterdam in de periode die aan de Holocaust voorafging, en de ervaringen van zijn familie tijdens de Holocaust. Hij schreef, redigeerde en vertaalde verscheidene boeken over deze onderwerpen.
© Privébezit familie Tal
Chanan gaf veel lezingen over wat hij tijdens de Holocaust had meegemaakt. Elke lezing besloot hij met zijn belangrijkste boodschap.
Ik wil er tot slot nog iets aan toevoegen. Wat heb ik nu geleerd van alles wat ik heb meegemaakt? Wij die op de meest extreme manier discriminatie en racisme hebben ervaren, moeten de mensenrechten beschermen en anderen respecteren, zelfs als zij vreemden zijn en zelfs als zij tegenstanders zijn. Weiter
Discriminatie en racisme zijn zaken die in ons denken en handelen geen plaats zouden moeten hebben.
Wij die onder extreem moeilijke omstandigheden hebben geleefd en hebben ondervonden wat echte honger is, moeten het verschil weten tussen wat in het leven echt belangrijk is en wat onbeduidend; wij moeten ons zo weinig mogelijk inlaten met onbenulligheden, geen tijd verspillen aan triviale dingen, en ons vooral bezighouden met zaken die werkelijk van belang zijn.
© Privébezit familie Tal
Chanan leidde tot aan zijn overlijden op 24 januari 2021 een actief leven. Hij liet drie kinderen, twaalf kleinkinderen en achttien achterkleinkinderen achter.
Hoe kwam Annelie in Israël terecht?
Na haar eindexamen van de middelbare school trok Annelie samen met haar broer Joost zes maanden rond door de Verenigde Staten. Bij haar terugkeer in de zomer van 1950 ontmoette ze een groep Amerikaans-Joodse pioniers die naar Israël emigreerden. Ze besloot met deze groep mee te gaan.
© Privébezit familie Tal
Na haar aankomst in Israël bracht ze negen maanden door met de pioniers uit Amerika in de kibboets Geva. In 1951 verhuisde ze naar Haifa, waar een vriend van haar studeerde die eveneens de Holocaust had overleefd. Ze volgde hier een verpleegstersopleiding.
Na bijna een jaar Israël bracht Annelie een bezoek aan Nederland, maar ze kon het niet opbrengen om alleen naar Israël terug te keren. Ze werd gekweld door pijnlijke herinneringen aan de oorlogstijd, verdriet over het verlies van haar ouders en zorgen over de toekomst.
© Privébezit familie Tal
Ze volgde een opleiding tot medisch laborant en ging in therapie om haar traumatische ervaringen te verwerken.
Annelie en Chanan trouwden in de zomer van 1956. Ze hadden elkaar in de kampen ontmoet en later in de zionistische jeugdbeweging. Ze waren innig met elkaar verbonden door hun oorlogservaringen en begrepen elkaar goed.
© Privébezit familie Tal
In 1958 werd hun oudste zoon Elisha geboren. In de winter van 1959 emigreerden Chanan en Annelie naar Israël en vestigden zich in Beër Sjeva. Annelie ging werken in de gezondheidszorg en behandelde vooral bedoeïenen die in hun streek leefden.
© Privébezit familie Tal
De foto toont een bedoeïenenfamilie voor hun tent, tezamen met zorgmedewerkers. In het midden staan Annelie en Elisha.
Het gezin breidde zich uit; na Elisha kwam hun zoon Micha ter wereld, en later werd hun dochter Leora geboren. In 1966 verhuisde de familie Tal naar Nederland, waar zij vijf jaar in Den Haag woonde. In 1971 keerde het gezin terug naar Israël.
© Privébezit familie Tal
© Privébezit familie Tal
© Privébezit familie Tal
Terug in Israël werkte Annelie in het laboratorium van het Soroka Medisch Centrum in Beër Sjeva. Ze analyseerde chromosomen op genetische variaties.
© Privébezit familie Tal
In de loop der jaren droegen het leven van alledag, de uitbreiding van de familie met kleinkinderen en achterkleinkinderen, en de vele vrienden eraan bij de pijn uit het verleden te verdoven.
© Privébezit familie Tal
Annelie overleed op 25 december 2015 op vijfentachtigjarige leeftijd. Ze liet drie kinderen achter, twaalf kleinkinderen en achttien achterkleinkinderen.
Waarom emigreerde Ab eind jaren 1950 naar Israël?
Als tiener al wist Ab dat hij ooit in Israël zou gaan wonen. Hij maakte zijn school af, ging studeren en stichtte een gezin. Nadat hij in 1958 was gepromoveerd in de natuurkunde kreeg hij in Israël een baan als onderzoeker.
© Privébezit familie Rinat
In september 1945 gingen we weer naar school. Alle drie – Marco, Sol en ik - bezochten we een openbare middelbare school. Weiter
Ons oude schoolgebouw bestond niet meer, het was in de Hongerwinter 1944/1945 afgebroken: het houten gebouw was gesloopt om brandhout te verkrijgen. We gingen naar een ander schoolgebouw. Sol en ik werden op grond van onze leeftijd in de vierde klas geplaatst. We liepen natuurlijk ver achter op de andere leerlingen, maar niet in alle vakken want in de onderduik hadden we veel aan wiskunde gedaan. In deze klas ontmoette ik twee mensen die mijn beste vrienden zouden worden.
Tijdens bijeenkomsten van She’ar Yashuv, de Joodse jongerenvereniging die vlak na de oorlog was opgericht, maakte ik veel vrienden van wie de meesten later naar Israël emigreerden. Weiter
Twee jaar later ging ik wis- en natuurkunde studeren. Vlak na het begin van het studiejaar hoorden we op 29 november 1947 dat een einde zou komen aan het Britse mandaat over Palestina en dat het VN-Verdelingsplan was aangenomen. Dit betekende het in vervulling gaan van de zionistische droom die moeder sinds onze kindertijd levend had gehouden. We wisten toen nog niet wanneer we naar het nieuwe land zouden emigreren, daarvoor hadden we het te druk met studeren en met ons leven.
© Privébezit familie Rinat
Op de dag van de inhuldigung van Juliana als nieuwe koningin van Nederland, zat ik in de buurt van No’omi op het dak van een gebouw aan de rand van Amsterdam… om naar vuurwerk te kijken… het was liefde op het eerste gezicht!
© Privébezit familie Rinat
In de zomer van 1944 had onze moeder beloofd dat als we de oorlog in goede gezondheid zouden overleven we met vakantie naar Zwitserland gingen. Weiter
Ondanks al het leed en verdriet hadden we het plan voor een grote reis naar Zwitserland niet opgegeven. We gaven bijlessen en deden het geld in de vakantiepot, waaraan ook moeder haar steentje bijdroeg. Na verloop van tijdje zei ze: ‘Nou jongens, ga dan!’ Ze wilde dat we net als andere jongeren ook leuke dingen zouden beleven. Een maand lang trokken Sol en ik door Zwitserland, maar het leek wel een heel jaar. Het voelde als een bevrijding na de vreselijke ervaringen in de oorlog. We hadden geen fototoestel, maar de reis was zo overweldigend dat we ons er nog steeds alles van kunnen herinneren.
Terug in Nederland gingen we weer met frisse moed studeren, en op verzoek van oom Moishe, vaders zwager en zakenpartner, werkten we ook in de Rynco-fabriek.
© Privébezit familie Rinat
No’omi en ik trouwden in 1952, en een jaar later werd onze oudste zoon Amos geboren. Weiter
-
© Privébezit familie Rinat
Toen Amos drieënhalf was werd zijn broertje Elyakim geboren, en twee jaar later kwam Choni, ook een jongen, ter wereld.
Inmiddels was mij een betrekking aangeboden op het Weizmann Institute of Science, precies wat ik wilde. In februari 1959 emigreerden we naar Israël. Weiter
We reisden samen met Chanan en Annelie en hun zoontje per trein en per schip naar Israël. De reis duurde een week.
We streken neer in Rehovot, waar we nog steeds wonen.
© Privébezit familie Rinat
"Op het instituut kon ik volledig mijn eigen gang gaan en onderzoek doen op het gebied waar ik belangstelling voor had. Ook gaf ik lezingen."
© Privébezit familie Rinat
In de zomer van 1963 werd Ariella, ons prinsesje, geboren. Toen ze één jaar oud was gingen we voor een sabbatical naar het MIT (Massachusetts Institute of Technology) in Boston. Weiter
In Boston ontmoette ik interessante mensen, maar het was een hele opgave voor me om de problemen die ze me daar voorschotelden aan te pakken. Nadat we naar Israël waren teruggekeerd ging ik door met mijn onderzoek, een langdurig proces van vallen en opstaan.
In februari 1966 werd onze tweede dochter Dalit geboren.
Natuurlijk was ik zeer verheugd over Israëls overwinning in de Zesdaagse Oorlog, maar ik was ook heel teleurgesteld over het onvermogen van onze leiders om die overwinning om te zetten in een overeenkomst.
© Privébezit familie Rinat
Door de jaren heen hielden we contact met Jo van der Helm en telkens als we in Nederland waren brachten we haar een bezoek. Weiter
De kinderen zijn opgegroeid en hebben allemaal zelf een gezin gesticht. We hebben een hechte band met elkaar.
© Privébezit familie Rinat
De kinderen zijn opgegroeid en hebben allemaal zelf een gezin gesticht. We hebben een hechte band met elkaar.
Ab overleed op 21 september 2025 en werd zesennegentig jaar.
Waarom droomde No’omi ervan naar Israël te emigreren?
No’omi wilde na de Holocaust een nieuw leven beginnen en een betere samenleving opbouwen. In de zionistische jeugdvereniging She’ar Yashuv vond ze gelijkgestemden. Nadat ze in Nederland een gezin had gesticht, emigreerde ze in 1959 naar Israël.
© Privébezit familie Tal
In september 1945 ging ik weer terug naar school; het was een montessorischool waar ik in mijn eigen tempo kon leren en mijn achterstand kon inhalen. Weiter
Na een jaar ging ik naar de middelbare school. De lessen bevielen me wel, maar ik voelde me niet met de andere leerlingen verbonden. Ik had één vriendin, een Joods meisje.
In de jeugdvereniging She’ar Yashuv voelde ik me veel meer op mijn gemak. Iedereen had daar min of meer dezelfde achtergrond en dezelfde idealen.
© Privébezit familie Rinat
Ab en ik ontmoetten elkaar in 1948 en we trouwden in 1952. Weiter
-
© Privébezit familie Rinat
"In datzelfde jaar – in 1952 – werd onze oudste zoon Amos geboren. In 1956 en 1958 kregen we nog twee zonen, Alyakim en Choni. Nadat we naar Israël waren geëmigreerd, kwamen in 1963 en 1966 onze twee dochters Ariella en Dalit ter wereld."
In Bergen-Belsen heb ik gezien welke invloed extreme omstandigheden op iemand kunnen uitoefenen. Weiter
Hoe honger ons vermogen kan aantasten om moreel juist te handelen. Ik besefte dat voordat je iemand veroordeelt om zijn gedrag je deze persoon eerst moet begrijpen.
Dit leidde tot mijn besluit om psychologie te gaan studeren. Ik heb lang over die studie gedaan. Weiter
De tijd die ik aan mijn studie kon besteden werd sterk bepaald door Abs studie en werk, door de kinderen en onze emigratie naar Israël. Eigenlijk kon ik alleen studeren in mijn overblijvende vrije tijd – ’s morgens, als de kinderen naar school waren, en ’s avonds als zij naar bed waren.
In Amsterdam studeerde ik voor mijn kandidaatsexamen. We emigreerden naar Israël toen Ab was gevraagd op de afdeling natuurkunde van het Weizmann Instituut in Rehovot te komen werken. Toen ik na een jaar gewend was aan de nieuwe omstandigheden, zette ik mijn studie voort aan de Universiteit van Tel Aviv.
© Privébezit familie Rinat
"Mijn laatste tentamen voor mijn doctoraalexamen deed ik toen Amos toelatingsexamen voor de universiteit deed! Ik ging aan de slag als psycholoog op de dag dat Dalit naar de eerste klas ging!"
Ik werkte op een dagverblijf voor autistische kinderen en in een kinderziekenhuis. Weiter
Mijn werk met de kinderen vond plaats in nauw contact met de ouders. (…) Ik hield erg van mijn werk, ook al vond ik het wel frustrerend hoe weinig je kan bereiken als de problemen zo ernstig zijn. Ik heb geen wonderen verricht.
© Privébezit familie Rinat
Emigreren naar Israël was als een droom die in vervulling ging. Een naïeve droom dat ‘alles nu achter de rug is‘ en er een nieuw begin zal zijn, dat van nu af aan alles beter zou zijn. Weiter
Na alles wat we hadden doorgemaakt zou het nu in Israël beter worden. Ook al was Israël een land waar ik nog nooit was geweest en waar ik bijna niets van wist, toch had ik het gevoel dat ik thuiskwam (…) dat ik hier wilde zijn.
© Privébezit familie Rinat
Transcriptie
Geen democratie, geen academie (poster achtergrond)
Al tientallen jaren zijn de families Tal en Rinat betrokken bij de vredesbeweging in Israël en streven zij naar verzoening met de Palestijnen. Zij hechten veel waarde aan een democratische samenleving.
De slogan ‘Het is goed om voor ons land te protesteren’ is een echo van een andere bekende leus in Israël: ‘Het is goed om voor ons land te sterven.’
De leus ‘Geen democratie, geen academie’ betekent dat alleen in een democratische samenleving in vrijheid goed onderwijs en onderzoek kan plaatsvinden.
Dat geldt ook vandaag nog steeds. Israël is het land waar ik wil wonen, dat is niet veranderd. Maar dit land is enorm gecompliceerd en problematisch, en stelt onze waarden op de proef. Weiter
We moeten onszelf verdedigen en voor onze rechten opkomen, maar we hebben ook de plicht om rekening te houden met de rechten van de anderen. Het heeft me door de jaren heen erg beziggehouden en nog steeds houdt het me bezig, dag in en dag uit. Dat is na mijn pensioen niet anders.
© Privébezit familie Rinat
Ik geniet van mijn vrije tijd, breng tijd door met mijn kinderen en kleinkinderen, lees, beeldhouw en teken, iets wat me altijd heeft aangetrokken; het geeft me veel plezier. Weiter
-
© Privébezit familie Rinat
"Behalve Elyakim, die in Californië woont en ons geregeld bezoekt, wonen al onze kinderen in Israël. We hebben een heel goede band met elkaar; we genieten zeer van onze kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen."